Cách xử lý khi xe ô tô mất phanh là điều ai cầm lái cũng nên biết trước, vì khi chuyện xảy ra bạn chỉ có vài khoảnh khắc để quyết định và không có thời gian tra cứu. Nguyên tắc cốt lõi thật ra khá ngắn: giữ lái, thử lại phanh, cảnh báo xung quanh, hãm tốc bằng động cơ và phanh tay, rồi mới tìm chỗ thoát. Bài này đặt các bước theo đúng thứ tự ưu tiên ngay phần đầu để bạn nắm nhanh, phần sau giải thích vì sao phải làm vậy và làm gì để phòng ngừa từ sớm.
Cách xử lý khi xe ô tô mất phanh: các bước theo thứ tự ưu tiên
Thứ tự dưới đây không phải ngẫu nhiên. Việc đầu tiên luôn là giữ cho xe còn trong tầm kiểm soát, sau đó mới tới giảm tốc, và cuối cùng mới tính đến chuyện dùng vật cản. Làm ngược thứ tự, chẳng hạn vội đánh lái tìm chỗ thoát khi tay còn run và xe đang lao nhanh, thường biến một sự cố có thể kiểm soát thành một tai nạn nặng.
Giữ xe, thử lại phanh và báo cho mọi người biết
- Giữ bình tĩnh, giữ chắc vô lăng, giữ xe đi thẳng. Hai tay nắm vô lăng, mắt nhìn xa phía trước. Phần lớn tai nạn nặng trong tình huống này đến từ việc hoảng loạn đánh lái gấp, khiến xe văng ngang hoặc lật, chứ không phải từ bản thân chuyện mất phanh.
- Thử đạp phanh nhiều lần liên tiếp. Đạp mạnh và nhấp liên tục. Có trường hợp áp suất phanh hồi lại một phần sau vài lần đạp, đủ để giúp xe chậm đi.
- Cảnh báo xung quanh. Bật đèn cảnh báo nguy hiểm, bấm còi liên tục, nháy đèn pha để người phía trước và hai bên biết xe bạn đang gặp sự cố mà nhường đường.
Hãm tốc bằng động cơ, phanh tay và tìm lối thoát
-
- Nhả ga, về số thấp dần từng cấp. Mục đích là dùng động cơ hãm tốc. Với xe số sàn, về từng số một, chờ xe chậm bớt rồi mới về tiếp, KHÔNG về tắt nhiều số một lúc vì xe có thể bị giật mạnh và mất ổn định. Với xe số tự động, chuyển sang chế độ số thấp hoặc chế độ chuyển số tay nếu xe có.
- Dùng phanh tay (phanh đỗ) từ từ và tăng dần. Kéo nhẹ rồi tăng lực dần, KHÔNG giật mạnh khi xe đang nhanh vì dễ làm khóa bánh sau và xe mất lái. Nếu xe dùng phanh tay điện tử, cách hoạt động khác nhau theo từng xe, bạn cần đọc hướng dẫn của xe mình để biết thao tác khi khẩn cấp.
- Tìm lối thoát. Ưu tiên đường cứu nạn nếu có, đoạn đường lên dốc, bãi trống, khoảng đất mềm. Nếu buộc phải giảm tốc bằng ma sát, hãy cho thân xe cọ nhẹ vào vật chắn mềm hoặc hộ lan theo góc nông. Đây chỉ là biện pháp cuối cùng, khi các bước trên chưa đủ.
Hai việc tuyệt đối không làm
- KHÔNG tắt máy. Tắt máy có thể làm mất trợ lực lái và trợ lực phanh, vô lăng trở nên rất nặng, và ở một số xe còn có thể khóa vô lăng.
- KHÔNG về N thả trôi. Về số N là tự bỏ đi lực hãm của động cơ, xe sẽ trôi nhanh hơn, nhất là khi đang xuống dốc.
Một nội dung liên quan nên tham khảo là má phanh ô tô, nhất là khi bạn đang chuẩn bị theo từng bước.
Vì sao các bước lại xếp theo thứ tự này
Khi tìm hiểu cách xử lý khi xe ô tô mất phanh, nhiều người đọc danh sách trên lần đầu thấy lạ vì phanh tay đứng sau cả việc về số. Lý do nằm ở chỗ mỗi thao tác có rủi ro riêng, và thứ tự được xếp sao cho thao tác ít rủi ro nhất đi trước, thao tác có thể làm xe mất ổn định đi sau.
Kiểm soát hướng đi trước, giảm tốc sau
Một chiếc xe mất phanh nhưng vẫn đi thẳng trong làn của mình vẫn còn cơ hội. Một chiếc xe bị đánh lái gấp khi đang nhanh thì gần như hết cơ hội, vì lực quán tính dồn sang một bên dễ làm xe trượt hoặc lật. Vì vậy giữ vô lăng và giữ bình tĩnh là bước số một, rồi mới tính đến giảm tốc. Cảnh báo xung quanh đứng sớm vì nó gần như không có rủi ro mà lại cho người khác thời gian tránh bạn.
Phanh động cơ và phanh tay bổ trợ cho nhau thế nào
Khi bạn nhả ga và về số thấp, động cơ quay chậm lại và kéo tốc độ xe xuống theo, người lái hay gọi là phanh động cơ. Cách này giảm tốc êm, ít làm xe mất lái, nên được dùng trước. Phanh tay tác động chủ yếu lên bánh sau, nếu kéo mạnh đột ngột thì bánh sau dễ bị khóa cứng, xe mất bám đường và quay đầu. Kéo từ từ và tăng dần giúp bánh vẫn lăn trong khi xe chậm lại, và khi dùng sau phanh động cơ thì phanh tay chỉ phải làm phần việc còn lại.
Tắt máy và về N nguy hiểm ở đâu
Phản xạ tự nhiên của nhiều người là “tắt máy cho xe dừng”, nhưng xe không dừng ngay mà vẫn lao theo quán tính, trong khi bạn mất trợ lực lái và trợ lực phanh. Vô lăng nặng hẳn đúng lúc cần đánh lái chính xác nhất. Về số N cũng sai theo cách tương tự: bạn bỏ đi công cụ giảm tốc quan trọng nhất đang có trong tay. Hai điều cấm này nên được nhớ như nhớ thắt dây an toàn.
Các kỹ năng thực hành liên quan được tổng hợp tại cẩm nang lái xe an toàn ở Hà Nội.
Dấu hiệu báo trước hệ thống phanh có vấn đề
Phanh hiếm khi hỏng hoàn toàn mà không báo trước. Thường có những dấu hiệu nhỏ xuất hiện vài lần, và người lái bỏ qua vì xe “vẫn còn phanh được”. Nhận ra sớm những dấu hiệu này quan trọng không kém việc thuộc cách xử lý khi xe ô tô mất phanh.
Cảm giác ở bàn đạp, âm thanh, mùi và đèn báo
Bảng dưới đây tóm tắt những dấu hiệu thường gặp và việc nên làm. Đây là mô tả ở mức chung, còn nguyên nhân cụ thể cần thợ có chuyên môn kiểm tra trên xe.
| Dấu hiệu | Có thể liên quan đến | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Bàn đạp phanh mềm, lún sâu hơn bình thường | Dầu phanh thiếu, rò rỉ hoặc có khí trong đường dầu | Dừng xe ở nơi an toàn, gọi cứu hộ |
| Xe bị kéo lệch sang một bên khi phanh | Phanh hai bên làm việc không đều | Giảm tốc, dừng xe, không cố đi tiếp |
| Tiếng kêu rít hoặc tiếng kim loại khi phanh | Má phanh mòn | Đưa xe đi kiểm tra sớm, không để kéo dài |
| Đèn cảnh báo phanh trên bảng đồng hồ sáng | Mức dầu phanh thấp hoặc hệ thống phanh có lỗi | Dừng xe an toàn, đọc sách hướng dẫn, gọi cứu hộ |
| Mùi khét sau khi phanh nhiều | Phanh quá nóng | Dừng nghỉ ở nơi an toàn để phanh nguội |
Gặp dấu hiệu thì dừng lại, đừng cố đi tiếp
Khi thấy một trong các dấu hiệu trên, việc đúng là giảm tốc từ từ, bật đèn cảnh báo, tấp vào nơi an toàn và gọi cứu hộ. Đừng cố chạy thêm một đoạn cho tới nhà hay tới gara, vì một hệ thống phanh đã yếu có thể mất tác dụng đúng lúc bạn cần nhất. Nhiều người kể lại rằng họ đã thấy bàn đạp “hơi lạ” từ mấy hôm trước, và đó chính là lúc rẻ nhất để xử lý.
Trong chuỗi kinh nghiệm thực hành, bạn có thể đọc thêm bài Kỹ năng lái xe ô tô trong phố đông Hà Nội để bổ sung một kỹ năng khác.
Những nguyên nhân phổ biến khiến xe mất phanh
Biết nguyên nhân giúp bạn hiểu vì sao phòng ngừa lại quan trọng, và vì sao cách xử lý khi xe ô tô mất phanh chỉ là lớp bảo vệ sau cùng. Ở mức chung, có ba nhóm nguyên nhân hay gặp nhất.
Phanh quá nóng khi xuống dốc dài
Đây là nguyên nhân người lái đường đèo hay gặp. Khi xuống dốc dài mà chỉ rà phanh chân liên tục, má phanh và đĩa phanh nóng dần, hiệu quả phanh giảm rõ rệt, có khi bàn đạp vẫn đạp được mà xe không chậm lại. Người mới lái lên vùng núi lần đầu thường chưa có thói quen về số thấp nên dễ gặp tình huống này.
Dầu phanh thiếu hoặc rò rỉ
Hệ thống phanh dầu dựa vào áp suất dầu để truyền lực từ chân bạn xuống bánh xe. Khi dầu phanh thiếu hoặc rò rỉ ở đường ống, bàn đạp sẽ mềm dần và lún sâu. Dầu phanh cũng xuống cấp theo thời gian, nên việc kiểm tra và thay theo khuyến nghị của nhà sản xuất là cần thiết dù xe ít đi.
Má phanh mòn
Má phanh mòn tới giới hạn làm quãng phanh dài ra, phát tiếng kêu, và nếu để quá lâu có thể làm hỏng cả đĩa phanh. Đây là hao mòn tự nhiên, không phải lỗi, nhưng rất dễ bị bỏ qua nếu bạn không đưa xe đi kiểm tra định kỳ.
Phòng ngừa để không phải dùng đến cách xử lý khi xe ô tô mất phanh
Phần lớn các vụ mất phanh có thể tránh được bằng thói quen, không cần kỹ thuật gì đặc biệt. Người lái lâu năm hay nói rằng kỹ năng tốt nhất là không bao giờ phải dùng đến kỹ năng khẩn cấp.
Bảo dưỡng định kỳ và kiểm tra trước chuyến đi dài
Hãy đưa xe đi bảo dưỡng theo lịch trong sách hướng dẫn, trong đó có kiểm tra má phanh, đĩa phanh, dầu phanh và đường ống. Trước chuyến đi xa, nhất là đường đèo, nên nhờ thợ kiểm tra riêng hệ thống phanh. Nếu bạn đang đọc bài này vì sắp đi đường dài, một buổi kiểm tra phanh trước khi đi là việc đáng làm nhất.
Dùng số thấp khi xuống dốc
Khi xuống dốc dài, về số thấp từ đầu dốc để động cơ gánh phần lớn việc giữ tốc độ, phanh chân chỉ dùng hỗ trợ theo từng nhịp chứ không rà liên tục. Thói quen này giữ cho phanh không quá nóng, và cũng là nền tảng của mọi cách xử lý khi xe ô tô mất phanh, vì bạn đã quen tay về số thấp trước khi có sự cố.
Hiểu chiếc xe của chính mình
Mỗi xe có cách bố trí cần số, chế độ số thấp, phanh tay cơ hay phanh tay điện tử khác nhau. Hãy dành thời gian đọc sách hướng dẫn, nhất là phần thao tác khẩn cấp và ý nghĩa các đèn cảnh báo. Biết trước nút nào ở đâu giúp bạn không phải lúng túng tìm kiếm đúng lúc căng thẳng nhất, và giúp cách xử lý khi xe ô tô mất phanh mà bạn đã đọc áp dụng được đúng trên chiếc xe mình lái.
Lời kết
Cách xử lý khi xe ô tô mất phanh gói gọn trong một thứ tự: giữ lái và bình tĩnh, đạp phanh liên tục, cảnh báo xung quanh, về số thấp từng cấp, kéo phanh tay từ từ, tìm lối thoát, và tuyệt đối không tắt máy hay về N. Bài viết này giúp bạn hiểu nguyên tắc và lý do đằng sau từng bước, nhưng không thay thế được việc tập luyện có người hướng dẫn.
Kỹ năng xử lý khẩn cấp nên được học với giáo viên có kinh nghiệm ở nơi an toàn, không tự thử tình huống mất phanh trên đường thật. Mỗi xe có đặc điểm riêng, vì vậy hãy đọc kỹ sách hướng dẫn của xe mình, giữ lịch bảo dưỡng phanh đều đặn, và dừng xe gọi cứu hộ ngay khi thấy dấu hiệu bất thường.
