Lưu ý khi lái xe ô tô ban đêm không chỉ dừng ở chuyện nhớ bật đèn, mà là hiểu rằng trong bóng tối, mắt bạn nhìn kém hơn bạn tưởng và cơ thể mệt hơn bạn cảm thấy. Nhiều người mới có bằng thích lái buổi tối vì đường thoáng, ít kẹt xe, nhưng chính sự thoáng ấy lại dễ khiến mình chủ quan. Bài này đi lần lượt qua những điểm quan trọng nhất: mắt bị đánh lừa ra sao, dùng đèn thế nào cho đúng, những thứ khó thấy trên đường tối, và cơn buồn ngủ, mối nguy lặng lẽ nhất.
Lưu ý khi lái xe ô tô ban đêm bắt đầu từ việc hiểu đôi mắt mình
Ban ngày, mắt nhận đủ ánh sáng nên não gần như không phải làm gì thêm để dựng lại hình ảnh con đường. Khi trời tối, mắt chuyển sang một chế độ làm việc khác, và chế độ này có những điểm yếu mà người lái cần biết trước để không bị bất ngờ.
Mắt thiếu sáng nhìn kém màu sắc và chi tiết
Trong điều kiện thiếu sáng, mắt nhạy với độ sáng tối hơn là với màu sắc. Vì vậy một chiếc áo xanh đậm, một chiếc xe màu nâu hay một vật cản màu xám gần như hòa vào nền đường. Chi tiết nhỏ như vạch kẻ mờ, ổ gà hay mép đường cũng khó thấy hơn, nhất là ở những đoạn không có đèn đường. Điều đáng nói là mắt không báo cho mình biết nó đang nhìn kém, nên người lái vẫn có cảm giác mình thấy đủ.
Mắt cũng cần thời gian để thích nghi mỗi khi đi từ chỗ sáng sang chỗ tối. Ra khỏi một đoạn phố nhiều đèn, rời trạm xăng sáng trưng hay vừa bị đèn xe ngược chiều rọi vào, bạn sẽ có một khoảng ngắn nhìn gần như “trắng xóa”. Đó là lúc cần giảm tốc chủ động, không phải lúc giữ nguyên tốc độ và hy vọng mắt sẽ quen kịp.
Khó ước lượng khoảng cách và tốc độ xe khác
Ban đêm, thứ bạn nhìn thấy của một chiếc xe phía trước hay ngược chiều thường chỉ là hai đốm đèn. Không có hình dáng thân xe, không có cảnh vật xung quanh để so sánh, não rất khó đoán xe đó cách mình bao xa và đang chạy nhanh hay chậm. Nhiều tình huống vượt xe hoặc rẽ trái cắt đầu xe ngược chiều xảy ra chính vì người lái tưởng còn xa, trong khi xe kia đã tới rất gần.
Cách xử lý đơn giản là thêm một “khoảng dự phòng” vào mọi phán đoán. Nếu bạn phân vân có kịp rẽ hay không, hãy coi như không kịp và chờ. Nếu bạn định vượt mà chưa chắc về chiếc xe đang tới, hãy bỏ ý định vượt. Nếu phải chọn một lưu ý khi lái xe ô tô ban đêm để nhớ lâu nhất, thì đó là: sự do dự là tín hiệu để chọn phương án an toàn hơn, không phải để liều.
Để mở rộng phần này, bạn có thể xem thêm kinh nghiệm lái xe ô tô ban đêm.
Dùng đèn pha, đèn cốt đúng lúc và xử lý khi bị chói
Đèn xe vừa giúp mình nhìn, vừa có thể làm người khác mất tầm nhìn. Trong số các lưu ý khi lái xe ô tô ban đêm, dùng đèn đúng là một phần của lái xe có trách nhiệm, không chỉ là chuyện kỹ thuật.
Khi nào dùng đèn pha, khi nào chuyển sang đèn cốt
Đèn pha chiếu xa và rộng, hữu ích trên những đoạn đường tối, vắng, không có xe đi ngược chiều hay xe chạy phía trước gần mình. Đèn cốt chiếu thấp và gần hơn, dùng trong khu vực có đèn đường, trong phố đông, và bất cứ khi nào ánh đèn của mình có thể rọi vào mắt người khác. Nguyên tắc chung là chuyển sang đèn cốt khi gặp xe ngược chiều và khi đi sau một xe khác, để không làm chói người lái xe đó qua gương chiếu hậu. Việc sử dụng đèn được quy định cụ thể trong luật giao thông hiện hành, bạn nên nắm kỹ phần này khi học lý thuyết và kiểm tra lại văn bản đang áp dụng.
Bị đèn pha xe ngược chiều làm chói thì làm gì
Khi gặp xe ngược chiều bật pha, đừng nhìn thẳng vào đèn của họ. Hãy chuyển ánh mắt sang mép phải đường, bám theo vạch kẻ hoặc lề đường để giữ hướng xe, đồng thời nhả ga và giảm tốc. Mắt vẫn liếc được phía trước bằng tầm nhìn bên, đủ để giữ làn. Đừng bật pha đáp trả, vì hai người cùng bị chói là tình huống tệ nhất.
Trong chuỗi kinh nghiệm thực hành, bạn có thể đọc thêm bài Cách xử lý khi xe ô tô mất phanh để bổ sung một kỹ năng khác.
Những thứ khó thấy trên đường tối
Phần lớn nguy hiểm ban đêm không đến từ những gì mình thấy rõ, mà từ những gì mình thấy quá muộn. Một trong những lưu ý khi lái xe ô tô ban đêm mà người lái có kinh nghiệm luôn nhắc là hãy giả định rằng trong vùng tối có thể có ai đó hoặc thứ gì đó.
Người đi bộ, xe máy không đèn và xe thô sơ
Người đi bộ mặc quần áo tối màu là đối tượng khó thấy nhất, vì họ không phát sáng và gần như không phản chiếu ánh đèn. Xe máy không bật đèn, xe đạp, xe đẩy hàng hay xe thô sơ cũng vậy, đặc biệt ở đoạn đường ven khu dân cư hoặc đường liên xã. Nhiều người trong số họ nghĩ rằng mình thấy ô tô thì ô tô cũng thấy mình, nhưng thực tế không phải vậy.
Vì thế, khi đi qua khu dân cư, chợ, cổng trường hay những đoạn có nhà dân sát đường, hãy giảm tốc sớm và quan sát cả hai bên lề. Một bóng đen di chuyển, một chấm phản quang nhỏ hay một ánh đèn điện thoại cũng là tín hiệu cần chú ý.
Vật cản trên đường và khoảng cách lớn hơn ban ngày
Ban đêm, đá rơi, cành cây gãy, bao hàng rơi từ xe tải hay một chiếc xe chết máy không bật cảnh báo đều có thể nằm ngay giữa làn. Bạn chỉ thấy chúng khi đèn chiếu tới, và nếu đi quá nhanh so với tầm đèn thì sẽ không kịp dừng. Nguyên tắc dễ nhớ là tốc độ phải đủ chậm để bạn dừng được trong phạm vi mình nhìn thấy.
Cùng lý do đó, khoảng cách an toàn với xe phía trước ban đêm cần lớn hơn ban ngày. Xe trước phanh gấp vì vật cản mà bạn chưa nhìn thấy, bạn cần thêm thời gian để phản ứng. Giữ khoảng cách rộng còn giúp đèn của mình không rọi thẳng vào gương xe trước.
| Tình huống ban đêm | Vì sao nguy hiểm | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Xe ngược chiều bật pha | Mắt bị chói, mất tầm nhìn tạm thời | Nhìn mép phải đường, giảm tốc |
| Người đi bộ mặc tối màu | Gần như hòa vào nền đường | Giảm tốc ở khu dân cư, quan sát lề |
| Xe máy, xe thô sơ không đèn | Chỉ thấy khi đã rất gần | Không đi sát lề phải quá nhanh |
| Vật cản giữa làn | Chỉ lộ ra khi đèn chiếu tới | Đi chậm để dừng kịp trong tầm đèn |
| Đi sau xe khác | Dễ bám sát, đèn làm chói xe trước | Chuyển đèn cốt, giữ khoảng cách rộng |
Nếu muốn đọc thêm tình huống thực tế, bạn có thể xem kinh nghiệm lái xe tại Hà Nội.
Lưu ý khi lái xe ô tô ban đêm về kính, gương và khoang lái
Tầm nhìn không chỉ phụ thuộc vào mắt và đèn, mà còn vào những lớp kính ánh sáng phải đi qua.
Kính lái bẩn làm tăng chói
Một lớp bụi mỏng, vệt dầu hay vết lau bằng khăn bẩn trên kính lái ban ngày gần như không thấy. Nhưng ban đêm, khi đèn xe ngược chiều rọi vào, mỗi vết bẩn tán ánh sáng ra thành quầng, làm cả tấm kính sáng lóa. Mặt trong kính cũng bám mờ theo thời gian, nhất là xe hay bật điều hòa hoặc có người hút thuốc.
Trước chuyến đi đêm, hãy lau sạch cả mặt trong lẫn mặt ngoài kính lái, gương chiếu hậu và kính hai bên. Kiểm tra cần gạt mưa còn gạt sạch không, bình nước rửa kính còn đủ không. Những việc này mất vài phút nhưng giảm chói rõ rệt.
Để đèn trong khoang xe tối
Màn hình giải trí để độ sáng cao, đèn trần bật sáng hay điện thoại đặt trước mặt đều khiến mắt phải liên tục điều chỉnh giữa trong và ngoài xe. Ánh sáng trong khoang còn phản chiếu lên kính, tạo hình ảnh chồng lên con đường. Hãy giảm độ sáng bảng đồng hồ và màn hình ở mức vừa đủ đọc, tắt đèn trần khi đang chạy.
Kiểm tra đèn xe trước chuyến đi đêm
Trước khi đi, bật lần lượt đèn cốt, đèn pha, đèn xi nhan, đèn phanh và đèn cảnh báo, rồi nhờ người đứng ngoài xem hoặc soi vào tường để kiểm tra. Một bên đèn cháy khiến người khác dễ tưởng bạn là xe máy, và đây là lưu ý khi lái xe ô tô ban đêm mà rất nhiều người quên vì ban ngày không để ý. Chóa đèn mờ, ố vàng cũng làm ánh sáng yếu đi đáng kể, nên đưa xe đi xử lý nếu thấy đèn không còn sáng như trước.
Mệt mỏi và buồn ngủ: mối nguy đến trước khi mình nhận ra
Trong các lưu ý khi lái xe ô tô ban đêm, đây là phần quan trọng nhất và cũng dễ bị coi nhẹ nhất. Cơ thể người vốn có nhịp sinh học muốn nghỉ khi trời tối, và cơn buồn ngủ thường đến trước khi mình kịp nhận ra.
Những dấu hiệu cần nghiêm túc
Buồn ngủ khi lái xe hiếm khi đến đột ngột; nó đi kèm những dấu hiệu khá rõ nếu bạn để ý:
- Ngáp liên tục, mắt cay, phải chớp mắt nhiều hoặc thấy mí mắt nặng.
- Không nhớ quãng đường vừa đi qua, bỏ lỡ lối rẽ hay biển báo.
- Xe lệch làn, bánh xe chạm vạch hoặc lề mà mình không chủ ý.
- Đầu gật nhẹ, phải giật mình để tỉnh lại, suy nghĩ lan man.
Chỉ cần có một trong những dấu hiệu trên, bạn đã đang lái xe trong trạng thái không an toàn. Những lúc “chợp mắt” chỉ trong chốc lát cũng đủ để xe đi một đoạn dài mà không có người điều khiển.
Nguyên tắc duy nhất đúng là dừng nghỉ
Mở nhạc thật to, hạ cửa kính cho gió tạt vào mặt, nhai kẹo hay tự véo tay đều chỉ đánh lừa cảm giác trong chốc lát, không làm cơ thể hết mệt. Cách duy nhất có tác dụng là tìm nơi an toàn để dừng xe: trạm dừng nghỉ, cây xăng, bãi đỗ, tránh dừng ở lề đường tối hoặc khúc cua. Nghỉ ngơi, chợp mắt một lúc rồi mới đi tiếp, và nếu đi xa thì nên chia chặng hoặc có người thay lái.
Người có vấn đề về thị lực ban đêm nên đi khám mắt
Nếu bạn thấy nhìn đèn xe bị tỏa quầng, nhìn mờ hơn hẳn khi trời tối, hay cần rất lâu mới quen lại sau khi bị chói, đó có thể là dấu hiệu mắt có vấn đề. Hãy đi khám ở cơ sở chuyên khoa mắt để được tư vấn, thay vì tự chịu đựng. Người đang đeo kính cũng nên kiểm tra lại độ kính định kỳ và giữ tròng kính sạch khi lái xe.
Kết luận
Những lưu ý khi lái xe ô tô ban đêm xoay quanh hai điều: mắt mình dễ bị đánh lừa trong bóng tối, và cơ thể mình mệt hơn mình nghĩ. Khi hiểu điều đó, bạn sẽ tự nhiên đi chậm hơn, giữ khoảng cách rộng hơn, dùng đèn có trách nhiệm hơn và biết dừng lại khi cơn buồn ngủ tới. Dù vậy, bài viết chỉ giúp bạn hiểu nguyên lý; phản xạ lái đêm chỉ thật sự hình thành khi bạn tập trên xe thật, ở đoạn đường an toàn, có người nhiều kinh nghiệm ngồi cạnh trong những chuyến đầu tiên.
